Nieuwe Monitor Duurzaam Leven en flitspeiling Milieu Centraal: niet techniek, maar uitvoerbaarheid in het dagelijks leven bepaalt het tempo

De energietransitie strandt niet door onwil van Nederlanders, maar door eensysteem waarin duurzame keuzes nog te ingewikkeld, onzeker en duur zijn. Datblijkt uit de nieuwe thema-uitgave Energietransitie van de Monitor DuurzaamLeven* van Milieu Centraal, het kenniscentrum voor duurzaam leven. Ruim dehelft van de Nederlanders staat open voor duurzamere keuzes die deenergietransitie versnellen, maar minder dan een derde brengt dat ookdaadwerkelijk in de praktijk. Veel Nederlanders blijven gehecht aan hun fossieleauto, terwijl woningverduurzaming, met name isolatie, juist veel draagvlak kent.Volgens Milieu Centraal ligt daarmee het grootste onbenutte potentieel achterde voordeur. Wanneer huishoudens meer duidelijkheid, ondersteuning eninzicht in te nemen acties krijgen, kunnen juist hier snel grote stappen wordengezet.

Bovendien blijkt draagvlak niet statisch: het kan snel keren door groteveranderingen in de omgeving van de burger die voelbaar zijn in deportemonnee, en door beeldvorming in media, geopolitiek en de aankondigingvan beleidsmaatregelen. Een aanvullende flitspeiling (28 april)** als tussentoetsbij de Monitor bevestigt dat: onder invloed van de energiecrisis, deaangekondigde terugkeer van EV-subsidie en de Utrechtse aansluitstop steegde openheid voor een elektrische auto in een jaar van 44% naar circa 65%, envoor een volledig elektrische warmtepomp van 49% naar bijna 70%.

Opgave verschuift: van overtuigen naar mogelijk maken
Uit de Monitor blijkt dat gemiddeld 51% van de Nederlanders openstaat voorduurzame keuzes, terwijl slechts 29% deze keuzes ook daadwerkelijk doorvoert.Hoewel er een krappe meerderheid gemiddeld bereid is om duurzamere keuzes temaken, laat een recente flitspeiling (28 april) zien hoe sterk de bereidheid kanmeebewegen met maatschappelijke en geopolitieke ontwikkelingen. Zo is deopenheid voor grote investeringen die bijdragen aan de energietransitie, zoalselektrisch rijden of een warmtepomp, in korte tijd fors toegenomen. Deenergietransitie vraagt om nieuwe kennis en vaardigheden, een anderekeuzeomgeving en nieuwe normen, en dat maakt voor veel mensen nu nog dedrempel hoog om daadwerkelijk die bereidheid om te zetten in actie.

Milieu Centraal stelt daarmee dat de kernopgave verschuift van het vergroten vandraagvlak naar het mogelijk maken van duurzaam gedrag. Ika van de Pas, directeur-bestuurder van Milieu Centraal:

“De echte versnelling van de energietransitie zit nietalleen in technologie, maar vooral in wat mensen in hun dagelijks leven kúnnen doen.Het vraagt niet om meer motivatie, maar om randvoorwaarden zoals voorspelbaarbeleid, lagere financiële risico’s, duidelijke keuzes en actieve ondersteuning. Paswanneer duurzame keuzes logisch en vanzelfsprekend worden, kunnen huishoudenshun rol in de energietransitie echt waarmaken.”

Dat goede randvoorwaarden effect hebben, blijkt uit regionale verschillen. In Drentheis de openheid voor vergaande verduurzaming van de woning merkbaar hoger, mededankzij extra subsidies. Dit onderstreept dat financiële ondersteuning werkt:verbeteren van de woning wordt niet alleen haalbaarder, maar subsidiemaatregelenkunnen dus ook normstellend werken, wat het draagvlak zichtbaar vergroot.

Wonen: veel bereidheid, maar mensen blijven steken in losse maatregelen
Binnen het domein Wonen is het draagvlak groot, maar uitvoering beperkt. Zeven opde tien woningeigenaren staat open voor wonen in een (zeer) goed geïsoleerdewoning. Ongeveer 60% heeft al minimaal één maatregel genomen, zoals vloer- of glasisolatie. Toch heeft vrijwel niemand (slechts 5%) zijn woning (van vóór 2018)zodanig verduurzaamd dat deze klaar is voor een aardgasvrije toekomst.

Die volgende stap vraagt om een systeem dat verduurzaming duidelijk, makkelijk enbetaalbaar maakt. Zolang dat ontbreekt, blijven huishoudens steken in lossemaatregelen. Dat is een gemiste kans, benadrukt Milieu Centraal. Een goedgeïsoleerde woning vormt de basis van de energietransitie: zij verlaagt hetenergieverbruik structureel en maakt vervolgstappen makkelijker. Ook laat deflitspeiling zien dat bijna 70% van de respondenten positief tegenover de aanschafvan een volledig elektrische warmtepomp staat, ten opzichte van 49% in mei 2025.

Mobiliteit: grootste impact, meeste twijfel
De energietransitie stokt het meest binnen mobiliteit. Dit domein heeft de grootsteklimaatimpact, maar kent het laagste draagvlak en de minste uitvoering. Dit komt doorde gehechtheid aan de fossiele auto. Voor duurzamer reizen is wel in meerderheiddraagvlak. Hoewel het aantal elektrische auto’s toeneemt, laat de Monitor zien datzorgen over kosten en het afbouwen van fiscale voordelen de bereidheid omelektrisch te rijden onder druk zetten. Wel laat de flitspeiling zien dat die bereidheidonder invloed van actuele ontwikkelingen ook weer kan stijgen (65% nu t.o.v. 44%vorig jaar). Tegelijkertijd spelen zorgen over overbelasting van het stroomnet eensteeds grotere rol.

Zorgen over netcongestie groeien, terwijl verduurzaming vaak wél kan
De toenemende zorgen over netcongestie vormen een rode draad door alle domeinenheen. Waar in mei 2025 52% van de Nederlanders zich zorgen maakte over debelasting van het stroomnet bij de aanschaf van een warmtepomp, is dat aandeelinmiddels gestegen naar 65%. Ook het gelijktijdig gebruik van elektrische apparatenbaart steeds meer mensen zorgen.

Volgens Milieu Centraal ligt hier een belangrijke communicatieve opgave: duidelijkmaken wat wél kan binnen de bestaande netcapaciteit en hoe mensen daarverstandig mee om kunnen gaan. Judith Roumen, gedragsonderzoeker bij MilieuCentraal en medeauteur van de Monitor: “We zien dat netcongestie voor veel menseneen concreter en zorgelijk begrip is geworden. Tegelijkertijd is verduurzamen in huis,zoals met een hybride warmtepomp, vaak nog prima mogelijk zonder dat deaansluiting verzwaard hoeft te worden. Op de meeste plekken is verzwaringbovendien nog gewoon mogelijk. Het is daarom belangrijk dat mensen weten wat wélkan en hoe zij slimme keuzes kunnen maken, ook als het stroomnet onder druk staat.Onzekerheid hierover zorgt er mogelijk voor dat huishoudens verduurzamingsplannenuitstellen, terwijl dat in veel gevallen niet nodig is.”

Over Milieu Centraal
Veel mensen willen duurzame stappen zetten. Met meer dan 25 jaar ervaring enkennis helpt Milieu Centraal om dat op een manier te doen die past bij iedere situatie.Iedereen heeft het in zich om een verschil te maken. Milieu Centraal is hetkenniscentrum voor duurzaam leven. De experts geven niet alleen betrouwbareadviezen, maar bieden ook ondersteuning bij de aanpak. Daarbij ligt de focus niet opwat wordt ingeleverd, maar op wat het oplevert: lagere rekeningen, meer comfort eneen fijnere leefomgeving. De gezamenlijke positieve impact kan groot zijn. Samen
zorgen we dat duurzaam leven makkelijk wordt en maken we een wereld van verschil.Meer weten? Kijk op www.milieucentraal.nl